Ticari araç kullanan sürücüler için psikoteknik değerlendirme raporu bir tercih değil, yasal bir zorunluluktur. Geçerli raporu bulunmayan sürücüyle ticari taşımacılık yapılması idari para cezasına konu olur. Ayrıca 2026 yılında Karayolları Trafik Kanunu'nda yapılan değişikliklerle, ehliyetin geri alındığı birçok durumda psikoteknik değerlendirme şartı getirilmiştir.
Psikoteknik raporu olmadan ticari araç kullanmanın yaptırımı
Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 34. maddesi, yönetmelik kapsamındaki araçları kullanan sürücülerin beş yılda bir bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren rapor almasını şart koşar. Bu yükümlülüğe uyulmaması hâlinde 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için güncel tutarı ilgili mevzuattan ya da yetkili kurumlardan teyit etmeniz önerilir.
Raporunuzu süresi dolmadan yenilemek, hem cezai yaptırımların hem de iş kaybının önüne geçer.
SRC belgesi ile psikoteknik raporu farklıdır
Sıkça karıştırılsa da SRC (mesleki yeterlilik) belgesi ile psikoteknik değerlendirme raporu farklı belgelerdir ve ayrı ayrı aranır. SRC belgesi sürücünün mesleki yeterliliğini, psikoteknik raporu ise güvenli araç kullanımına ilişkin zihinsel ve psikomotor yeterliliğini gösterir. 66 yaşını dolduran sürücülerin SRC belgeleri askıya alınır; belgenin yeniden geçerlilik kazanması için sürücü sağlık raporu ve psikoteknik değerlendirme raporu gerekir.
Ehliyet iadesinde psikoteknik şartı
Karayolları Trafik Kanunu'na göre aşağıdaki durumlarda sürücü belgesinin iadesi için psikoteknik değerlendirme gerekir:
- Alkollü araç kullanma: Beş yıl içinde üçüncü ve sonraki ihlallerde psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi gerekir. İkinci ihlalde sürücü davranışlarını geliştirme eğitimi aranır; ilk ihlalde psikoteknik şartı yoktur.
- 100 ceza puanının aşılması: Bir yıl içinde ikinci kez 100 puanı aşan sürücüler için psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi gerekir.
- 2026 değişiklikleriyle eklenen durumlar: Kırmızı ışık ihlalinin tekrarı, ters yönde araç kullanma, trafikte bir başka aracı tehlikeli biçimde takip etme, bir yıl içinde beşinci kez hız ihlali nedeniyle belgenin geri alınması, drift, motosikletle akrobatik hareketler ve yarış gibi ihlallerde de psikoteknik değerlendirme şartı bulunur. Bu durumların bir kısmında ayrıca psikiyatri muayenesi aranır.
- Aday sürücüler: Aday sürücü belgesi iptal edilenlerin yeniden belge alabilmesi için psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi gerekir.
Ticari yük veya yolcu taşıyan sürücüler için alkol ihlallerinde daha ağır kurallar uygulanır: Beş yıl içinde üç ihlalde sürücü belgesi iptal edilir ve yeni belge için psikoteknik değerlendirme ile sağlık kurulu raporu gerekir.
Psikiyatri muayenesi gerektiğinde
Psikoteknik değerlendirmeyle birlikte psikiyatri muayenesinin de istendiği durumlarda, yönetmelik gereği bu muayenenin 45 gün içinde yapılması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Trafik mevzuatı sık değiştiğinden kendi durumunuza ilişkin güncel bilgiyi ilgili kurumlardan teyit ediniz.